Lướt Taobao lúc 4 giờ sáng, bạn sẽ thấy rất nhiều phòng livestream vẫn sôi động: người dẫn giới thiệu sản phẩm, tung mã giảm giá như giữa ban ngày. Nhìn kỹ hơn, nhiều người dẫn có khẩu hình hơi “máy móc”. Họ không phải người thật, mà là bản sao AI của các streamer.
Hiện tượng này được CafeBiz và tạp chí MIT Technology Review phản ánh từ cuối năm 2023, khi “nhân viên AI” bắt đầu nở rộ trên các sàn thương mại điện tử Trung Quốc. Rikio tóm lược những điểm chính và nhìn lại chặng đường từ đó tới nay, cùng gợi ý cho nhà bán hàng Việt Nam.
1. Vì sao doanh nghiệp cần “nhân viên AI”?
Ở Trung Quốc, livestream là kênh bán hàng chủ lực của cả thương hiệu truyền thống lẫn thương hiệu online. Streamer hàng đầu có thể bán lượng hàng trị giá hàng tỷ USD trong một đêm. Nhưng với thương hiệu nhỏ, chi phí đào tạo, giữ chân người dẫn và vận hành kỹ thuật phát sóng là gánh nặng lớn.
Vì vậy, từ năm 2022, hàng loạt startup và tập đoàn công nghệ Trung Quốc bắt đầu cung cấp dịch vụ tạo người dẫn AI cho livestream bán hàng. Lời hứa rất hấp dẫn: một bản sao có thể làm việc liên tục 24/7 với chi phí ban đầu khoảng 1.000 USD.
2. Công nghệ ngày càng rẻ và dễ
Theo MIT Technology Review, startup Silicon Intelligence (Nam Kinh) bắt đầu thấy tiềm năng của AI trong livestream từ năm 2020. Lượng video cần để tạo một bản sao đã giảm rất nhanh:
| Thời điểm | Video mẫu cần có |
|---|---|
| 2020 | Khoảng 30 phút |
| Năm tiếp theo | Khoảng 10 phút |
| Sau đó | Khoảng 3 phút |
| 2023 | Chỉ khoảng 1 phút |
Giá cũng giảm theo. Một bản sao cơ bản khi đó có giá khoảng 8.000 nhân dân tệ (khoảng 1.100 USD), đã gồm một năm bảo trì; bản sao phức tạp hơn có thể lên tới vài nghìn USD. Một công ty khác là Xiaoice, tách ra từ Microsoft châu Á, cũng cung cấp dịch vụ tạo bản sao dưới 1.000 USD và chỉ cần khoảng 1 phút video.
3. Người dẫn AI làm việc như thế nào?
- Khẩu hình và cơ thể theo kịch bản: sau khi tạo, miệng và cơ thể của người dẫn ảo chuyển động khớp với lời thoại.
- Kịch bản do AI viết: trước đây kịch bản do người viết, giờ các mô hình ngôn ngữ lớn có thể tự soạn. Nhân viên chỉ cần nhập tên, giá sản phẩm, đọc duyệt kịch bản rồi cho phát sóng.
- Trả lời bình luận: bản nâng cao có thể đọc bình luận trực tiếp và tìm câu trả lời phù hợp trong cơ sở dữ liệu, tạo cảm giác như đang trò chuyện với khán giả, thậm chí điều chỉnh cách chào bán theo số người xem.
- Cử chỉ “đúng nghề”: Xiaoice có khoảng một trăm động tác soạn sẵn theo thói quen của streamer. Ví dụ khi mời bấm theo dõi thì chỉ tay lên, nơi có nút Theo dõi; khi giới thiệu sản phẩm thì chỉ xuống giỏ hàng. Lời nói và cử chỉ phải khớp để không bị “lố”.
4. Tác động lên nghề livestream
Theo đại diện Xiaoice, người dẫn AI chưa thể vượt các streamer ngôi sao, nhưng đủ tốt để thay thế nhóm tầm trung. Dữ liệu của iiMedia Research được MIT Technology Review dẫn lại cho thấy năm 2023, thu nhập trung bình của người dẫn livestream ở Trung Quốc giảm khoảng 20% so với năm 2022, và việc tìm việc trong nghề cũng khó hơn.
Lý do dễ hiểu: với những khung giờ ít người xem như sau nửa đêm, doanh nghiệp khó có lý do để trả lương cho người thật khi một bản sao AI có thể giữ phòng live mở suốt đêm.
5. Từ 2023 đến nay: xu hướng ngày càng mạnh
Những gì bắt đầu như một hiện tượng năm 2023 đã trở thành xu hướng lớn:
- 2024: nhà sáng lập JD.com Lưu Cường Đông xuất hiện bằng người dẫn ảo trong livestream của tập đoàn.
- 2025: bản sao AI của La Vĩnh Hạo livestream hơn 6 tiếng trên Baidu, đạt khoảng 55 triệu nhân dân tệ GMV. Xem bài Bản sao AI của cựu CEO livestream thu gần 200 tỷ đồng.
- 2026: “trang trại” streamer AI với hàng nghìn thiết bị chạy cùng lúc, chi phí AI streamer chỉ từ khoảng 2.200 đồng/phút. Xem bài “Trang trại” streamer AI bùng nổ ở Trung Quốc và AI streamer chỉ từ 2.200 đồng/phút.
6. Nhà bán Việt Nam nên chuẩn bị gì?
- Xem Live AI là “ca trực” bổ sung: để AI giữ phòng live ở giờ khuya, giờ hành chính; người thật tập trung vào giờ vàng và ngày sale.
- Chuẩn hóa thông tin sản phẩm: tên, giá, khuyến mãi, câu hỏi thường gặp càng rõ thì AI tư vấn càng chính xác.
- Đầu tư cử chỉ, bối cảnh, kịch bản: những chi tiết nhỏ như chỉ đúng nút, đúng giỏ hàng giúp phiên live AI tự nhiên hơn.
- Minh bạch và đúng luật: dùng hình ảnh, giọng nói có quyền sử dụng; tuân thủ quy định của sàn về livestream và nội dung AI.
- Đo hiệu quả bằng số liệu: so sánh đơn hàng, người xem, doanh thu giữa các khung giờ để quyết định chạy bao lâu, chạy lúc nào.
Live AI tại Rikio: nhân viên bán hàng 24/7 cho gian hàng Shopee
Rikio đang triển khai Livestream AI Shopee với host AI theo nhận diện thương hiệu, phiên live chạy dài mỗi ngày. Kết quả thực tế:
- Gian hàng 1: từ 0 đồng lên 629,5 triệu đồng doanh thu livestream sau 2 tháng.
- Gian hàng 2: từ 396 triệu lên 940 triệu đồng/tháng sau 2 tháng.
- Gian hàng 3: tháng đầu 289 triệu, tháng thứ hai đạt 710 triệu đồng.
- Không cần cài đặt, không tải phần mềm, không cần máy tính: Rikio lo toàn bộ kỹ thuật.
- Mỗi tháng đổi background và host live 1 lần để phiên live luôn mới.
- Hỗ trợ mở whitelist Live AI và mở Live PC miễn phí.
- AI trả lời bình luận và giới thiệu sản phẩm suốt phiên, phủ cả khung giờ khuya.
Muốn có “nhân viên AI” bán hàng 24/7 cho gian hàng của bạn? Xem các gói Livestream AI hoặc đăng ký tư vấn miễn phí.
Nguồn tham khảo: CafeBiz; MIT Technology Review. Rikio Agency tóm lược và bổ sung góc nhìn.